Klokkenluidster van de Oude Kerk
Gerritje van Beek - Arbon (1903 - 1994) werd oorlogsweduwe door de razzia van Putten. Jarenlang vervulde zij plichtsgetrouw de taak van klokkenluidster van de Oude Kerk. In oktober 2022 is er in Putten een straat naar haar vernoemd. Historicus Evert de Graaf sprak bij de onthulling van het straatnaambord.
Het verhaal van de naamgever van de Gerritje van Beekstraat.
Periode:
1903-1944
Razzia van Putten op 1 en 2 oktober 1944
Tijdens de razzia van Putten werden 669 mannen weggevoerd naar Nazi-Duitsland. Een van de slachtoffers was Jan van Beek (1901 - 1944). Hij overleed in KZ Neuengamme, bij Hamburg, op 5 december 1944. Bijzonder is dat hij als een van de weinigen een eigen graf heeft gekregen op de grote begraafplaats Ohlsdorff in Hamburg. Hij liet een gezin na, bestaande uit zijn vrouw Gerritje met vijf zonen, in de leeftijd van 16, 15, 13, 9 en 1 jaar.
Touwwinkel
In de Achterstraat had hij, samen met zijn vrouw, een touwwinkeltje, waar ze koetouwen, paardentuigen, rieten manden en andere spullen die boeren nodig voor hun bedrijf, verkochten. Jan van Beek stond er ook mee op markten, natuurlijk ook op woensdagmorgen in Putten. Zijn vrouw Gerritje beheerde het winkeltje. Na de wegvoering nam zij de taken van haar man over: het in- en verkopen van materialen.
Klokkenluidster
Als kostwinster had ze het geld hard nodig voor haar gezin. Daarom nam ze ook nog de baan van klokkenluidster van de Oude Kerk aan. Dagelijks luidde zij op werkdagen de zware klokken van de Oude Kerk om 08.00 uur, 12.00 uur en ’s avonds om 21.00 uur, de bekende papklok. Bovendien moest zij op zondag de klok luiden voor de ochtenddienst van 09.30 en de middagdienst van 14.30 uur. Daarbij kwam ook nog eens dat er bij begrafenissen de klokken geluid moesten worden, maar daar werd ze bijgestaan door Willem van den Brink, in de volksmond ‘de doodgraver’ genoemd. Zeker 25 jaar vervulde ze zeldzaam plichtsgetrouw deze arbeid, tot in de beginjaren 70 het luiden van de klokken geautomatiseerd werd.
Hulp voor 'het dorp van de weduwen en wezen'
Putten kreeg na de oorlog de naam: ‘Het dorp van de weduwen en wezen’. De ongeveer 250 Puttense weduwen kregen hulp aangeboden van de diaconie van de kerken, maar je moest het dan wel zelf aanvragen.
Andere instanties die hulp boden aan de zo zwaar getroffen gezinnen waren:
Een Octobercommissie
Deze commissie bood van 1944 tot en met 1957 financiële hulp aan. Dat geld was via huis – huis - collectes in het dorp verzameld. Bovendien werd en in de kerken gecollecteerd voor de zo zwaar getroffen gezinnen. Op 29 oktober 1944 werd in de Oude Kerk fl. 19.628,00 opgehaald! In totaal werd er door de Een Octobercommissie maar liefst fl 88.211,24 ingezameld.
Stichting Puttens Jeugd: 25 november 1945 - 31 december 1964
Uit binnen- en buitenland stroomde geld en goederen, spelletjes voor de halfwezen, binnen. Via allerlei acties werd er geld ingezameld voor de zo zwaar getroffen gezinnen. In totaal zamelde deze stichting fl 462.520,00 in. Dat geld werd gebruikt om de weduwen tegemoet te komen in de studiekosten, reiskosten, muziekles, aankoop van muziekinstrumenten, lidmaatschap van sportverenigingen. Velen hebben daar geweldig veel baat bij gehad. Ook het gezin van mevrouw Van Beek - Arbon.
Stichting 40 - 45
Dit is een landelijke stichting die financiële steun verleende aan verzetsslachtoffers. Door toedoen van deze stichting werd de Wet Buitengewoon Pensioen 1940 – 1945, die vanaf 1947 dateerde, aangepast. Oorspronkelijk gold deze wet alleen voor deelnemers van het verzet en hun nabestaanden. Vanaf 1952 kwamen ook de Puttense weduwen en halfwezen in aanmerking van toekenning van dit buitengewoon pensioen.
Een eerbetoon aan Gerritje van Beek - Arbon
In een gesprek met mevrouw Jannie van Beek – Kruithof hoorde ik ook, dat haar schoonmoeder nog jaren na de razzia, zowel bij het opstaan, als naar het bed gaan, aan haar man dacht. Wat een trouw! Bovendien passeerden in dit gesprek ook de namen van Bob Lodeizen en Geurtje van der Zanden.
Beiden waren maatschappelijk werker. Bob Lodeizen stond in dienst van de Stichting 40 - 45 en Geurtje van der Zanden was in dienst bij de gemeente Putten. Beiden hebben ontzaglijk veel werk verricht in de hulpverlening aan de Puttense weduwen, ook aan mevrouw Van Beek - Arbon. Dat mag nooit vergeten worden.
Het is bijzonder fijn, dat de gemeente en daarin ondersteund door de Straatnamencommissie vandaag, 14 oktober 2022, besloten heeft tot de onthulling van de Gerritje van Beekstraat in de nieuwe wijk Rimpeler in Putten.
Deze zorgzame moeder en kostwinner in haar touwwinkel en plichtsgetrouwe klokkenluidster, heeft dit eerbetoon meer dan verdiend. Een oud gezegde luidt: Een oorlog deelt meer littekens uit dan eretekens. In dit geval van mevrouw Van Beek is de vernoeming van een straat voor haar nabestaanden toch een pleister op de wonde.
Geschreven door Evert de Graaf, oktober 2022